पेरिस । बढ्दो महँगी, बेरोजगारी, शैक्षिक संस्थामा अपर्याप्त सुविधा र महँगो आवासको विरोधमा युरोपका विभिन्न देशमा जनप्रदर्शन चर्किएको छ। विद्यार्थीबाट सुरु भएका आन्दोलनमा श्रमिक सङ्गठन, कर्मचारी तथा अन्य नागरिकसमेत सहभागी हुन थालेपछि प्रदर्शनले व्यापक रूप लिएको छ। फ्रान्समा प्रदर्शनका क्रममा तोडफोड, लुटपाट र आगजनीका घटना भएका छन् भने इटाली, बेल्जियम, अल्बानिया र पोर्चुगललगायतका देशमा पनि सरकारका नीति तथा जीवनयापनको बढ्दो खर्चविरुद्ध प्रदर्शन भएका छन्।
अक्टोबर १७ मा फ्रान्सका विभिन्न सहरमा भएको प्रदर्शनमा लाखौँ मानिस सहभागी भएका थिए। फ्रान्सको गृह मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार देशभरका ११० स्थानमा आयोजित प्रदर्शनमा करिब ५ लाख ५० हजार मानिस सहभागी भएका थिए। आन्दोलन आयोजकहरूले भने सहभागीको सङ्ख्या करिब ८ लाख रहेको दाबी गरेका छन्। विद्यार्थी, शिक्षक, ट्रेड युनियनका प्रतिनिधि र विभिन्न पेसामा आबद्ध कर्मचारी प्रदर्शनमा सहभागी भएका थिए।
प्रदर्शनको सुरुआत विद्यालय तथा शैक्षिक संस्थामा देखिएका समस्याबाट भए पनि पछिल्लो समय महँगी, इन्धनको मूल्य, कमजोर सार्वजनिक सेवा र सर्वसाधारणको जीवनयापनमा परेको आर्थिक दबाब प्रमुख मुद्दा बनेका छन्। विद्यालय भवनको जीर्ण अवस्था, शिक्षकको अभाव र शैक्षिक सेवामा पर्याप्त लगानी नभएको भन्दै विद्यार्थी तथा शिक्षकहरूले असन्तुष्टि जनाउँदै आएका छन्।
फ्रान्सको राजधानी पेरिससहित मार्सेई, बोर्डो, लिमोज, लियोँ र अन्य सहरमा प्रदर्शनका क्रममा हिंसात्मक घटना भएका छन्। शान्तिपूर्ण रूपमा सुरु भएका कतिपय जुलुसमा सहभागी समूहले पसल तथा व्यापारिक प्रतिष्ठानमा तोडफोड र लुटपाट गर्नुका साथै प्रहरीका सवारीसाधन र सार्वजनिक संरचनामा आगजनी गरेका थिए। यसले प्रदर्शन नियन्त्रण गर्न सुरक्षाकर्मीलाई कठिन बनाएको छ।
लिमोज सहरमा भएको आगजनीले ऐतिहासिक नगर भवनमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। सन् १८८३ मा निर्माण सम्पन्न भएको उक्त भवनमा अक्टोबर १७ मा प्रदर्शनपछि आगलागी भएको थियो। आगोका कारण भवनको छानासहितका महत्त्वपूर्ण भागमा क्षति पुगेको स्थानीय अधिकारीहरूले बताएका छन्। ऐतिहासिक सम्पदामा भएको क्षतिलाई स्थानीय स्तरमा गम्भीर घटनाका रूपमा लिइएको छ।
मार्सेईमा नगर भवनमा प्रवेश गर्ने प्रयास तथा सार्वजनिक संरचनामाथि आक्रमणका घटना भएका थिए। बोर्डोलगायतका सहरमा पसलहरू लुटिएका थिए भने लियोँमा पर्यटकीय सूचना केन्द्रमा आगजनी भएको समाचार सार्वजनिक भएका छन्। कतिपय स्थानमा प्रदर्शनकारी र प्रहरीबीच झडप भएपछि प्रहरीले अश्रुग्यासलगायतका उपाय प्रयोग गरेको थियो।
फ्रान्सका अधिकारीहरूका अनुसार अक्टोबर १८ सम्ममा प्रदर्शनसँग सम्बन्धित घटनामा पक्राउ पर्नेहरूको सङ्ख्या १ हजार ८ सय नाघेको थियो। प्रदर्शन नियन्त्रणका क्रममा प्रहरी तथा अन्य सुरक्षाकर्मी घाइते भएका छन्। विभिन्न समाचार संस्थाले सार्वजनिक गरेका विवरणमा घाइतेको सङ्ख्या र पक्राउ परेकाहरूको गणनामा समयअनुसार फरक देखिएको छ।
प्रधानमन्त्री सेबास्टियन लेकोर्नुले हिंसा र सार्वजनिक सम्पत्तिमाथिको आक्रमणको निन्दा गर्दै दोषीलाई कारबाही गरिने बताएका छन्। राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोंले पनि सार्वजनिक सम्पत्तिमा क्षति पुर्याउने र हिंसामा संलग्न हुनेहरूलाई कानुनी दायरामा ल्याउनुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका छन्। सरकारले शान्तिपूर्ण प्रदर्शनको अधिकार स्वीकार गरे पनि त्यसको आडमा लुटपाट, आगजनी र हिंसा गर्ने गतिविधि स्वीकार्य नहुने जनाएको छ।
फ्रान्समा देखिएको असन्तुष्टि केवल विद्यालयको अवस्था वा विद्यार्थीका मागमा सीमित छैन। बढ्दो जीवनयापन खर्च, सार्वजनिक सेवाको गुणस्तर र आर्थिक अवसरको अभावप्रति सर्वसाधारणमा बढिरहेको असन्तुष्टिले आन्दोलनलाई थप व्यापक बनाएको देखिन्छ। त्यसैले विद्यार्थी सङ्गठनबाट सुरु भएको विरोधमा श्रमिक सङ्गठन र अन्य सामाजिक समूहको सहभागिता बढेको छ।
इटालीमा पनि महँगी, रोजगारी र सार्वजनिक सेवासम्बन्धी असन्तुष्टिका कारण प्रदर्शन भएका छन्। मिलान र बोलोन्यासहितका सहरमा प्रदर्शनकारी र प्रहरीबीच झडप भएको समाचार सार्वजनिक भएका छन्। इटालीकी प्रधानमन्त्री जर्जिया मेलोनीले हिंसात्मक गतिविधिको आलोचना गर्दै प्रदर्शन गर्ने अधिकार र सहरमा आगजनी तथा तोडफोड गर्ने कार्य फरक विषय भएको बताएकी छन्।
बेल्जियमको राजधानी ब्रसेल्समा विद्यार्थीहरूले विश्वविद्यालयको शुल्क तथा शैक्षिक नीतिसम्बन्धी विषयलाई लिएर प्रदर्शन गरेका छन्। त्यहाँ प्रहरीले प्रदर्शनकारीलाई तितरबितर पार्न अश्रुग्यास र पानीको फोहोरा प्रयोग गरेको समाचारमा उल्लेख छ। केही प्रदर्शनकारीलाई नियन्त्रणमा लिइएको र सुरक्षाकर्मीसमेत घाइते भएको विवरण सार्वजनिक भएका छन्।
पोर्चुगलमा बढ्दो आवास खर्च, न्यून ज्याला र कठिन जीवनयापनको विरोधमा प्रदर्शन भएका छन्। राजधानी लिस्बनमा हजारौँ मानिस सडकमा उत्रिएर श्रमिकको अधिकार र आवासको सहज उपलब्धताको माग गरेका थिए। युवाहरूका लागि घरभाडा महँगो हुनु र आम्दानीअनुसार आवासको खर्च धान्न कठिन हुँदै जानु त्यहाँको प्रदर्शनका प्रमुख विषय बनेका छन्।
अल्बानियामा पनि सरकारविरोधी प्रदर्शन चर्किएको छ। राजधानी तिरानामा विद्यार्थी तथा अन्य प्रदर्शनकारीले सरकारको विरोध गर्दै प्रदर्शन गरेका छन्। त्यहाँका आन्दोलनमा भ्रष्टाचार, राजनीतिक जवाफदेहिता र विवादित विकास परियोजनासम्बन्धी विषयसमेत जोडिएका छन्। कतिपय प्रदर्शन हिंसात्मक बनेपछि प्रहरीसँग झडप र पक्राउका घटना भएका छन्।
युरोपका विभिन्न देशमा भएका प्रदर्शनका कारण एउटै भए पनि ती सबै आन्दोलन एउटै सङ्गठनले सञ्चालन गरेका वा एउटै राजनीतिक उद्देश्यबाट निर्देशित भएका हुन् भन्ने पुष्टि भएको छैन। प्रत्येक देशमा स्थानीय आर्थिक अवस्था, शिक्षा नीति, आवासको समस्या र सरकारप्रतिको असन्तुष्टिका फरक कारण छन्। तर महँगी, रोजगारीको अनिश्चितता र आधारभूत सार्वजनिक सेवामा देखिएका समस्याले युवाहरू तथा श्रमिक वर्गमा असन्तुष्टि बढाएको साझा प्रवृत्ति देखिएको छ।
प्रदर्शनले युरोपेली सरकारहरूमाथि आर्थिक तथा सामाजिक नीतिमा सुधार गर्न दबाब बढाएको छ। विशेषगरी शिक्षा, आवास, रोजगारी र सार्वजनिक सेवामा लगानी बढाउने मागसँगै आन्दोलनमा भएका हिंसात्मक घटनाले सुरक्षा व्यवस्थापन र शान्तिपूर्ण प्रदर्शनको अधिकारबीच सन्तुलन कायम गर्ने चुनौती पनि थपेको छ।
