काठमाडौं । न्युजिल्यान्डमा कोकिन आयात तथा तस्करीमा संलग्न भएको अभियोगमा एक नेपाली युवालाई त्यहाँको पुनरावेदन अदालतले ५ वर्ष ७ महिना कैद सजाय सुनाएको छ। विद्यार्थी भिसामा न्युजिल्यान्ड पुगेका २७ वर्षीय अनुराग मास्केलाई यसअघि अकल्यान्ड जिल्ला अदालतले सुनाएको ६ वर्ष ४ महिनाको सजाय पुनरावेदन अदालतले घटाएको हो।
मास्केले सजायविरुद्ध पुनरावेदन दिएका थिए। पुनरावेदन अदालतले उनको व्यक्तिगत परिस्थिति, कम उमेरमा अरू व्यक्तिको प्रभावमा परेको अवस्था र आर्थिक कठिनाइलाई सजाय निर्धारण गर्दा विचार गर्नुपर्ने आधार मानेपछि कैद सजाय नौ महिना घटाएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्। यद्यपि, अदालतले लागुऔषध आयातसम्बन्धी कसुरको गम्भीरतालाई पनि महत्त्व दिएको छ।
न्युजिल्यान्डको अकल्यान्ड जिल्ला अदालतले सन् २०२५ को मार्चमा उनलाई ६ वर्ष ४ महिना कैद सजाय सुनाएको थियो। त्यसविरुद्ध परेको पुनरावेदनमा सजाय घटेर ५ वर्ष ७ महिनामा कायम भएको हो। कैद सजाय पूरा गरेपछि उनलाई न्युजिल्यान्डबाट नेपाल फर्काइने बताइएको छ।
मास्के सन् २०१८ को मे महिनामा १९ वर्षको उमेरमा विद्यार्थीका रूपमा न्युजिल्यान्ड पुगेका थिए। उनले त्यहाँ सूचना प्रविधि विषयमा डिप्लोमा अध्ययन पूरा गरेका थिए। अध्ययनपछि आफ्नो योग्यताअनुसारको रोजगारी खोजे पनि सफलता नपाएपछि उनले सामान्य श्रमसम्बन्धी काम गर्न थालेका थिए।
त्यस क्रममा उनी आर्थिक कठिनाइमा परे। आफ्नै व्यवसाय सञ्चालन गर्ने प्रयाससमेत सफल हुन नसकेपछि उनको आर्थिक अवस्था थप कमजोर बनेको विवरणमा उल्लेख छ।
यही अवस्थामा अर्का नेपाली व्यक्तिसँग उनको सम्पर्क भएको थियो। ती व्यक्तिले आर्थिक सहयोग तथा व्यवसायमा लगानी गरिदिने आश्वासन दिएको र त्यसैको प्रभावमा मास्के लागुऔषध आयातसम्बन्धी गतिविधिमा संलग्न भएको अदालतमा प्रस्तुत विवरणलाई उद्धृत गर्दै सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।
मास्के ती व्यक्तिको सम्पर्कमा आउँदा २२ वर्षका थिए। पुनरावेदन अदालतले उनलाई अपराधमा संलग्न गराउने व्यक्तिसँगको सम्बन्ध, आर्थिक सहयोग प्राप्त गर्ने आशा र त्यसबेला उनी अरूको प्रभावमा पर्न सक्ने अवस्थामा रहेको पक्षलाई सजाय घटाउने आधारका रूपमा विचार गरेको थियो।
तर आर्थिक समस्या वा अरू व्यक्तिको प्रभावमा परेको अवस्था अपराधको जिम्मेवारीबाट मुक्त हुने आधार भने बनेन। अदालतले मास्केको संलग्नता र अपराधको गम्भीरतालाई समेत ध्यानमा राख्दै कैद सजाय कायम गरेको हो।
अदालतमा प्रस्तुत विवरणअनुसार मास्केले सन् २०२२ को जनवरीदेखि जुलाईसम्म करिब सात महिनाको अवधिमा १.५७६ किलोग्राम कोकिन न्युजिल्यान्ड भित्र्याउने गतिविधिमा सहयोग गरेका थिए।
उनले बेलायतबाट पठाइएका तथा नेपालका आपूर्तिकर्तासँग सम्बन्धित लागुऔषधका पार्सल प्राप्त गर्ने र तिनको व्यवस्थापन गर्ने काममा भूमिका खेलेका थिए। यस अवधिमा कोकिन भरिएका छवटा पार्सल प्राप्त गर्ने वा तिनको प्राप्ति व्यवस्थापनमा संलग्न भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
सुरुमा उनी पार्सल बुझ्ने व्यक्तिको भूमिकामा रहेको भए पनि पछि उनको जिम्मेवारी बढ्दै गएको अदालतसम्बन्धी विवरणमा उल्लेख छ। सन् २०२२ को अप्रिलमा उनलाई यस गतिविधिमा संलग्न गराउने मुख्य व्यक्तिले न्युजिल्यान्ड छाडेपछि मास्केले पार्सल व्यवस्थापन, सामान बुझ्ने प्रक्रिया मिलाउने र कोकिनको परीक्षणलगायतका काममा थप भूमिका निर्वाह गरेको बताइएको छ।
उनले पार्सलको विवरण तथा प्राप्तकर्तासम्बन्धी जानकारी मिलाउने, सामान सङ्कलनको समन्वय गर्ने र कोकिनको शुद्धता जाँच्ने काममा समेत संलग्नता देखाएको विवरणमा उल्लेख छ।
प्रहरीले मास्केको घरमा छापा मार्दा जिपलक झोलामा राखिएको २१९ ग्राम कोकिन फेला पारेको थियो। त्यसबाहेक सेतो धुलोको अवशेष रहेका अन्य झोला र विद्युतीय तराजुसमेत बरामद गरिएको विवरणमा उल्लेख छ।
अनुसन्धानका क्रममा उनको मोबाइल फोनबाट पनि लागुऔषध आयातसँग सम्बन्धित प्रमाण फेला परेको थियो। नेपालमा रहेका आपूर्तिकर्तासँग भएका कुराकानी, पार्सल तथा सामानका तस्बिर, कोकिनको शुद्धता परीक्षण गर्ने उपकरणसम्बन्धी विवरण र ढुवानीको ट्र्याकिङ नम्बरलगायतका सामग्री अनुसन्धानमा प्रयोग गरिएको बताइएको छ।
यी प्रमाण र अनुसन्धानका आधारमा मास्केले कोकिन आयातसम्बन्धी पाँचवटा अभियोग स्वीकार गरेका थिए। त्यसपछि अकल्यान्ड जिल्ला अदालतले उनलाई कैद सजाय सुनाएको थियो।
मास्केले जिल्ला अदालतको सजायविरुद्ध पुनरावेदन गरेपछि न्युजिल्यान्डको पुनरावेदन अदालतले उनको व्यक्तिगत अवस्था र अपराधमा संलग्न हुँदाको परिस्थितिबारे पुनः विचार गरेको थियो।
अदालतले अपराधमा संलग्न गराउने व्यक्तिसँगको सम्बन्ध, मास्केको व्यवसायमा देखिएको असफलता, आर्थिक सहयोगको अपेक्षा र अरूबाट प्रभावित हुन सक्ने अवस्थालाई सजाय निर्धारण गर्दा पर्याप्त रूपमा विचार गर्नुपर्ने ठहर गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
मास्के पहिलोपटक ती व्यक्तिको प्रभावमा पर्दा २२ वर्षका थिए। अदालतले उनलाई परिपक्वताको प्रारम्भिक चरणमा रहेको युवा मानेर परिस्थितिजन्य पक्षलाई महत्त्व दिएको थियो। यही आधारमा पहिलेको ६ वर्ष ४ महिनाको कैद सजाय घटाएर ५ वर्ष ७ महिना कायम गरिएको हो।
सजाय घटाइए पनि उनी कोकिन आयातसम्बन्धी कसुरमा दोषी ठहरिएका छन् र कैद भुक्तान गर्नुपर्नेछ। कैद सजाय पूरा भएपछि उनलाई न्युजिल्यान्डबाट नेपाल फर्काउने व्यवस्था गरिने विवरणमा उल्लेख छ।
यो घटनाले विदेशमा अध्ययन गर्न पुगेका नेपाली युवाले रोजगारीको अभाव, आर्थिक दबाब र व्यवसायमा असफलताजस्ता समस्या सामना गर्नुपर्दा अपनाउनुपर्ने सावधानीलाई पनि उजागर गरेको छ। आर्थिक सहयोग, रोजगारी वा व्यवसायमा लगानी गरिदिने आश्वासन दिएर कसैले गैरकानुनी गतिविधिमा संलग्न गराउन खोजेमा त्यसको कानुनी परिणाम गम्भीर हुन सक्छ।
विदेशमा विद्यार्थीका रूपमा पुगेका व्यक्तिले आफ्नो अध्ययनसँग सम्बन्धित अवसर खोज्ने क्रममा विभिन्न कठिनाइ सामना गर्न सक्छन्। तर आर्थिक समस्याको समाधान खोज्दा गैरकानुनी काममा संलग्न हुनु व्यक्तिगत भविष्य, रोजगारी र विदेशमा बसोबासको अधिकारका लागि समेत गम्भीर जोखिम बन्न सक्छ।
मास्केको घटनामा आर्थिक कठिनाइ र अर्को व्यक्तिको प्रभावमा परेको अवस्थालाई अदालतले सजाय निर्धारण गर्दा विचार गरे पनि त्यसले लागुऔषध तस्करीमा संलग्नताको कानुनी परिणाम टारेन। कैद सजायपछि नेपाल फर्काइनुपर्ने अवस्थाले पनि यस्तो अपराधको प्रभाव जेल सजायमा मात्र सीमित नहुन सक्ने देखाउँछ।
